Afsluiting Lauwerszee

Vroege plannen

De eerste plannen voor afsluiting van de Lauwerszee dateren al van 1849 en zijn afkomstig van waterstaatsingenieur Van Diggelen. Zijn belangrijkste argument voor een eventuele afsluiting van de Lauwerszee is de verbetering van de afwatering van het achterland omdat door verzanding van geulen in de Lauwerszee de (regen)waterafvoer is verslechterd. Daardoor zouden in natte perioden grote gebieden in Groningen en Friesland kunnen overstromen. Vanwege economische en politieke argumenten gaan deze plannen niet door.

Afronding landaanwinningswerken

In de jaren dertig van de vorige eeuw kwam de afsluiting van de Lauwerszee opnieuw in beeld, nu ter afronding van de landaanwinningswerken. De Staat was namelijk, in het kader van de werkverschaffing, begonnen met grootschalige landaanwinningswerken en heeft het plan om een dijk van Ezumazijl naar Zoutkamp aan te leggen. Ook dit plan belandde in de kast. Wel komt er een Technische Werkcommissie Lauwerszee, met als opdracht het maken van een plan voor de afsluiting van de Lauwerszee.

De Lauwerssé moat ticht!

De stormramp in de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 en de Kerstvloed van 1954 hebben grote invloed op de plannenmakerij. De argumenten 'het vergroten van de veiligheid' en 'het verkorten van de kustlijn' gaan opeens een grote rol spelen. Rijkswaterstaat heeft twee opties: de omliggende zeedijken (32 km) van de Lauwerszee op Deltahoogte brengen of de aanleg van een 13 km lange afsluitdijk. Ondanks het feit dat afsluiting de afwatering van 200.000 hectare achterland verbetert en landwinst oplevert, wil de regering, uit financieel oogpunt, de bestaande dijken verhogen. Dit is niet naar de zin van de Friezen. Massale protesten, o.a. 135.000 (!) handtekeningen, vallen de regering ten deel. Het grootste deel van de bevolking kiest voor veiligheid: 'Lauwerssé moat ticht' staat er op posters achter de ramen aan de Friese kant te lezen. Tegen de afsluiting zijn de garnalenvissers uit Zoutkamp. Volgens hen zou de Lauwerszee veranderen in een troosteloze modderpoel. Ook natuurbeschermers zijn tegen: een van de laatste inhammen van de Waddenzee verdwijnt, inclusief zeehonden, eidereenden en de natuurlijke dynamiek van het gebied. Toch zwicht de regering voor de druk: in 1960 valt het Besluit tot Droogmaking van de Lauwerszee.

 

Afsluiting

In 1961 begint Rijkswaterstaat met dit immense project. Naast een 13 kilometer lange afsluitdijk moet men ook spuisluizen en een schutsluis bouwen. Die spuisluizen zijn niet meer dan 12 grote betonnen kokers door de zeedijk, met ieder een doorsnee van 10 meter. Bij laagwater in de Waddenzee kunnen de spuisluizen, onder natuurlijk verval, het overtollige water op de Waddenzee lozen. Bij opkomend water en/of storm gaan de spuisluizen dicht. In 1966 is de nieuwe dijk zover gevorderd dat er nog een gat van 900 meter resteert. In dit gat zijn de stroomsnelheden van het zeewater zo groot dat dit niet eenvoudig dichtgestort kan worden. Daarom is dit laatste gat met 25 betonnen doorlaatcaissons gedicht. Deze caissons zijn 33 meter lang, 15 meter breed en 12 meter hoog. Elk caisson bestaat uit zes sluizen die met een stalen klep gesloten konden worden. Alle 25 caissons zijn gebouwd op een speciaal gedeelte van het werkeiland Lauwersoog, dat beneden het zeewaterpeil lag (de huidige jachthaven Noordergat). Om de caissons naar de juiste plek te brengen, stak men de dijk rond dit terrein door, zodat de caissons gingen drijven. Tijdens kenteringen (tussen eb en vloed), toen het zeewater vrijwel stilstond, voer men de caissons naar hun plaats, liet ze zinken en zette ze vast op de zeebodem. Op 23 mei 1969 werden, onder het toeziend oog van koningin Juliana, de laatste twee caissons gekoppeld ingevaren en afgezonken. Op 25 mei 1969 is het dan eindelijk zover: op het moment dat de ebstroom uit de Lauwerszee ophoudt, sluit men alle 150 kleppen van de caissons tegelijk: de afsluiting is een feit. Het Lauwersmeer is geboren... de afwerking van de dijk komt in 1970 gereed. De caissons zijn onder het dijklichaam verdwenen en niet meer terug te vinden.

Nationaal Park

De afsluiting is een enorme ingreep . Zoutkamp verliest haar bruisende hart; de visserijhaven verplaatst zich noodgedwongen naar Lauwersoog. De vlag hangt zelfs halfstok als koningin Juliana het dorp op 23 mei 1969 bezoekt. Er gaat een prachtig stuk waddennatuur verloren. Toch heeft het vriend en vijand verbaasd hoe snel de natuur het Lauwersmeer heeft omgetoverd tot een geheel nieuw natuurgebied met internationale allure. Binnen dertig jaar de titel Nationaal Park waard, een prestatie van formaat!

afdrukken