Op bezoek bij de buren:
militair oefenterrein Marnewaard

Aan de Groningse kant, direct naast Nationaal Park Lauwersmeer, ligt militair oefenterrein Marnewaard. Al voor de afsluiting van de Lauwerszee (1969) is besloten twee terreinen in het Lauwersmeergebied in te richten als militair oefenterrein: de Marnewaard en de Kollumerwaard, in het zuiden. Aan het eind van de vorige eeuw is besloten om de Kollumerwaard niet verder in te richten als oefenterrein. Inmiddels is de Kollumerwaard overgedragen aan Staatsbosbeheer. De Marnewaard is daarentegen volop in gebruik.

Zes onderdelen

Militair oefenterrein Marnewaard (ca. 1600 ha.) is te verdelen in zes onderdelen:

Vijf bosgebieden (ca. 500 ha)
De vijf bossen in de Marnewaard zijn niet allemaal gelijk. Het oudste bos, dichtbij Lauwersoog, is als eerste geplant. Hier vindt u de oudste bomen. Dit gebied ligt zo dicht bij de zeedijk, dat zout water, onder de zeedijk door, hier naar boven komt (zoute kwel). Het is duidelijk te zien en te ruiken in de sloten. Het jongste bos is het Vlinderbalgbos, aan de zuidzijde van het terrein. De bossen bieden schuilgelegenheid aan talloze vogelsoorten. In de bosgebieden zijn open vlaktes gemaakt, de zgn. bivakterreinen. Hier kunnen oefenende eenheden hun tenten opslaan. De bosgebieden zijn ontsloten door een stelsel van ca. 60 km. zandbanen. De zandbanen lopen kriskras door de bosgebieden.

Grote open (gras)vlakte (ca. 900 ha.)
In het militaire gebruik heet deze vlakte: Free For All-terrein. Op deze grasvlakte zijn er geen beperkingen voor militaire voertuigen. Ze kunnen en mogen in alle richtingen rijden. Obstakels, zoals sloten, komen ze nauwelijks tegen, omdat het terrein is voorzien van een flink drainagesysteem. Er ligt ca. 600 km. drainagebuizen in de grond. De oefenheuvels in het terrein dienen als dekkingsmogelijkheden voor de oefenende eenheden. Zo'n grote, open vlakte is ideaal voor roofvogels, zoals buizerds, bruine kiekendieven en torenvalken. Er is voedsel genoeg (muizen, konijnen e.d.). Ook reeën zijn vaak te zien op deze grote vlakte. Wanneer u met een kijker op een strategisch punt gaat staan, is het geen zeldzaamheid om er meer dan 25 te zien.

Drie natuurgebieden (ca. 100 ha.)
Binnen het oefenterrein Marnewaard liggen drie natuurgebieden:

Zoute Kwelgebied
Dit gebied is te vinden aan de oostzijde van de Marnewaard. Door zoute kwel, onder de zeedijk door, groeien hier bijzondere, zoutminnende planten, zoals lamsoor en zeeaster. Een deel van het gebied wordt jaarlijks gemaaid, terwijl in de rest van het gebied amper beheer wordt uitgevoerd. Gevolg is dat het terrein langzaamaan dichtgroeit.

De Vlinderbalg
Dit natuurgebied is te vinden in het zuidwesten van de Marnewaard (ingesloten tussen Marneweg en Vlinderbalgbos). De Vlinderbalg staat rechtstreeks in verbinding met het Lauwersmeer. Beheersmaatregelen worden hier tot nu toe niet genomen.

De Kazernewei
De Kazernewei wordt ingesloten door de Marneweg aan de noordzijde en de Schildhoek/Pampusplaat aan de zuidzijde. Om dit gebied niet helemaal dicht te laten groeien wordt één keer per jaar voor een deel het riet gemaaid.

Willem Lodewijk van Nassaukazerne
De Willem Lodewijk van Nassaukazerne is te vinden in het zuiden van het gebied, aan de Marneweg. De kazerne is gebouwd in de tachtiger jaren en biedt accommodatie voor oefenende eenheden uit het hele land en soms aan buitenlandse legereenheden binnen NAVO-verband. Op het terrein bevinden zich gebouwen voor vaste staf, legeringsgebouwen, keuken/eetzaal en kantine en werkplaatsen voor onderhoud en reparatie. Daarnaast is er een opslagruimte voor munitie aanwezig. De kazerne is door een onderdoorgang onder de proviciale weg Ulrum-Lauwersoog verbonden met het oefenterrein.

Schietbaan
De schietbaan, evenwijdig aan de zeedijk, aan de uiterste noordkant van het oefenterrein, is ingericht voor het schieten met het 25-mm. kanon en de coax mitrailleur, die beide zijn gemonteerd op een pantserrupsvoertuig (YPR). De militairen schieten op vooraf vastgestelde schietdagen. Deze worden voor de scheepvaart op diverse plaatsen aangegeven. De onveilige zone op het wad is dan verboden voor menselijke activiteiten. De onveilige zone op het landdeel wordt aangegeven door een vijftigtal waarschuwingsborden. Tijdens schietoefeningen is er een rode vlag zichtbaar en zijn enkele fietspaden afgesloten met een slagboom. Bewaking van de onveilige zone vindt plaats op zee vanaf een schip, vanuit de toren door middel van camera's en op het land door wachtposten. Vermeldenswaardig zijn de hoge natuurwaarden op de schietbaan. Door de specifieke bodemomstandigheden en het gebruik komen bijzondere plantensoorten, zoals orchideeën, parnassia en goudknopje, hier veel voor.

Speciale voorzieningen
Op een aantal plekken zijn speciale voorzieningen gemaakt voor het militaire gebruik. Zo zijn er plekken waar voertuigen kunnen doorwaden en plekken voor het leggen van een brug met een brugleggende tank. Op dit moment springt de uitbreiding van het oefendorp Marnehuizen het meest in het oog. Vanaf de Marneweg zijn de vorderingen duidelijk te zien. Dit dorp met ongeveer 120 objecten, variërend van een station tot een school en van een benzinepomp tot een bakker, biedt aan de gebruikers een redelijk getrouw beeld van een dorp. Hierin kunnen allerlei situaties worden nagebootst, die voor de vaardigheden van de huidige krijgsmacht van belang zijn, om te kunnen opereren in vrede- en crisisbeheersingoperaties.

Recreatief medegebruik

Het oefenterrein Marnewaard kent een openstellingregeling met beperkende bepalingen. Deze zijn aangegeven bij de ingangen van het terrein. In grote lijnen komt het er op neer dat u tussen zonsopkomst en zonondergang vrij mag wandelen op wegen en paden (eventueel vergezeld van een aangelijnde hond). Fietsen kan op de daarvoor aangelegde fietspaden die u langs mooie uitkijkpunten voeren. Voor paardenliefhebbers is er een ruiterroute aangelegd. Voor ruiters is de Marnewaard vrij toegankelijk, mits men zich houdt aan de aangegeven ruiterpaden.

Door: Gerrit Altena, Ministerie van Defensie, dienst Gebouwen, Werken en Terreinen (DGWT) te Assen

Meer informatie:

Willem Lodewijk van Nassaukazerne: over (schiet)oefeningen, tel. 0595-406238
DGWT Assen: voor vragen over beheer en uitvoering, tel 0592-392372
Dienst Vastgoed Defensie, Afd. Terreintechniek (Dhr. G. Altena): voor vragen over beleid, tel. 038-4572300

Uit: Informatiekrant Nationaal Park Lauwersmeer, 2e jaargang, nummer 1, juli 2001

print